رقص / ژان ژاک سولی - گی للون / محمد مجلسی

به زبان ساده اجرای حرکاتی موزون ھمراه با موسیقی را رقص می گویند. رقص با تحولات اجتماعی و تاریخی به اقسام گوناگون درآمده است ، و برای مثال رقص روستائی و رقص درباری در طی قرون از یکدیگر متمایز شده اند. اما بخشی از موسیقی رقص در کارگاه آھنگسازن تکامل یافته ، با زیر و بم ھا و پیچ و خم ھای عالمانه آشنا شده است. که این نوع موسیقی برای رقصیدن نیست ، بلکه قطعاتی است برای کنسرت. و تنھا نشانه ای که از رقص دارد احساس و الھامی است از ریتم ھای آن.

« باس دانس » نخستین رقص مھم دوره ی رنسانس است ، که رقاصان به نوای موسیقی می رقصیدند و گام ھای خود را بر طبق حرکات موزونی که استادان ابداع کرده بودند جابه جا می کردند و پس و پیش می بردند. بعد از آن « گایارد » باب شد ، که رقصی بود مردم پسند ، و « پاوان » که رقصی است درباری. و در این مدت بعضی از آھنگسازان مانند لولی ، و باخ ، « مونوئه » و « بوره » را در آھنگھای خود به کار بردند.

« والس » در قرن ھجدھم ظھور کرد، که برگرفته از رقصھای روستائی آلمانی ، و « لندلر » اتریشی بود. اما والس این رقص سه ضربی در وین با آھنگھای یوھان اشترواس (پدر و پسر) به اوج شھرت رسید ، و قطعاتی مانند والس شامپانی یا دانوب زیبای آبی در سراسر جھان مشھور شد. با این وصف پیش از این پدر و پسر ، بسیاری از آھنگسازان والسھائی ساخته بودند ، که از آن میان از شوبرت (چند آھنگ رقص برای پیانو) ، وبر (انوانسیون به شیوه ی والس) می توان نام برد ، و از شوپن ، که نوزده قطعه والس برای پیانو نوشته است.

والس شاید تنھا رقصی باشد که ھم موسیقی عامیانه و ھم موسیقی عالمانه در گستره ی آن ھنرنمائی کرده اند ، زیرا بدان گونه که میشل شی یون نوشته است : (والس خصوصیاتی دارد که ھم موسیقی احساسی و ھم موسیقی پرپیچ و خم و منطقی را در خود می پذیرد و در ھر حال ویژگی رقص بودنش را در فرمھای گوناگون از دست نمی دھد.) و به ھمین علت آھنگسازان آثار کاملاً متفاوتی را - سمفونیک ، باله ، اپرا - با والس ساخته اند. والس می تواند زمینه ای برای یک قطعه موسیقی ساده و معمولی باشد یا قطعه ای بسیار لطیف و پراحساس. و حتی می تواند در بیان اندیشه ای معقول و منطقی در دنیای موسیقی به کار برود ، که لیست و راول و شونبرگ چنین کرده اند.

در قرن ھجدھم ، و خصوصاً در اوج دوران رمانتیک ، رقصھای دیگری مانند پولونز و مازورکا ، که ھر دو اصل و ریشه ی لھستانی داشتند در سراسر اروپا محبوبیت و شھرت یافتند. پولونز رقص درباری شد ، و مازورکا ، با آن که پیچیدگیھا و ریزه کاریھای بسیار دارد در میان مردم جای خود را باز کرد. تله مان ، باخ ، شوپن ، لیست، و دیگران پولونزھای زیادی ساخته اند. شوپن نیز از تجربه ھای گذشتگان بھره برد و مازورکاھائی ساخت که از نظر ھارمونی ابتکاراتی دارد، که نشانه ھائی از این تحولات را در بعضی از آثار واگنر و آھنگسازان بعد از او می توان یافت.

« پولکا » نیز که رقص دو ضربی روستائیان سرزمین چک است ، در موسیقی مغرب زمین راه یافت ، و صحنه ی موسیقی دیورتیسمان را ھرگز ترک نکرد.

در قرن نوزدھم و ابتدای قرن بیستم در آن سوی اقیانوس رقصھای جدیدی به شکوفائی رسیدند ، در ایالات متحده ی آمریکا ، که جایگاه اقوام و ملل متعدد بود و ھست فرمھای جدیدی مانند راگتایم ، فوکس - تروت ، چارلستون ، یوگی ووگی ابداع شد ، و در آمریکای لاتین نیز رقصھائی مانند تانگو و سامبا و غیره ظھور کردند.

بعضی از آھنگسازان قرن بیستم از رقصھای جدید در تحول رنگ آمیزی آثارشان بھره گرفته اند. استراوینسکی ، خصوصاً به ریتم رقصھای جدید توجه داشت ، و در این محدوده راگ تایم را برای یازده ساز (در سال 1918 )، تانگو برای پیانو را (در سال 1940 ) ساخت ، که این آھنگ در سال 1953 برای ارکستر نیز تنظیم شد.

در پایان چند اثر زیبا در این فرم به شما معرفی می گردد :

شوپن : مجموعه مازورکاها

شوپن : مجموعه والس ها

شوپن : مجموعه پولونزها

سن سان : رقص مردگان اپوس 40

دورژاک : رقص های اسلاو اپوس 46 و 72

سیبلیوس : والس برای ارکستر اپوس 44

لیست : والس مفیستو

برامس : رقصهای مجار

راول : بولرو

راول : والس برای ارکستر

راول : والس اصیل و احساساتی

راول : پاوان برای یک شاهدخت

فوره : پاوان اپوس 50

یوزف اشتراوس : والس چلچله ای از استرالیا اپوس 164

یوهان اشتراوس « پسر » : والس بر روی دانوب آبی اپوس 314

یوهان اشتراوس « پسر » : والس امپراطوری

یوهان اشتراوس « پسر » : والس آنن اپوس 117

یوهان اشتراوس « پسر » : والس جنگل های وین

یوهان اشتراوس « پسر » : پولکا قطار

یوهان اشتراوس « پسر » پولکا مجارستان اپوس 332

والدتویفل : والس اسکیت بازان اپوس 183

فایا : عشق دختر جادوگر