اولین نکته ای که هنگام بازدید تأتر کاونت گاردن تعجب مرا برانگیخت، این بود که مشاهده کردم در ساختمان آن غرفه هایی برای تماشاچیان دور تا دور ساخته شده است. و هنگامی که برای اولین بار به ایتالیا مسافرت کردم دیدم که در آنجا نیز ساختمان همه اپراها بهمین صورت است. حقیقت اینست که ساختمان اپراهای ایتالیا اکثراً قدیمی بوده و متعلق به نیمه قرن هجده و اوایل قرن نوزده است و اگر بعضی از آنها خراب شده یا سوخته، تجدید بنا نیز بهمان نقشه سابق صورت گرفته است. در ساختمان کاونت گاردن ( که در سال ۱۸۵۶ ساخته شده ) نیز از همین نقشه پیروی شده است و اصولاً چون خود اپرا با نمایش تفاوت دارد سعی شده ابن تفاوت را در ساختمان و محیط نیز محفوظ نگاهدارند. ساختمان سدلرز ولز که در سال ۱۹۳۱ بنا شده به این شکل نیست و درست به همین سبب هنگام افتتاح آن، موسیقیدان مشهوری برای من پیش بینی کرد که اینجا هرگز اپرای موفقی نخواهد شد چون ساختمان آن غرفه غرفه ای نیست.
بر خلاف نظر آنهایی که معتقد به اصل « موسیقی برای مردم » می باشند، باید این واقعیت تاریخی را پذیرفت که اپرا تا زمانی که تحت حمایت دربارها و جامعه اشرافیت بوده رشد بیشتری کرده است. بهمین دلیل است که امروزه مسائل اقتصادی بطور جدی در راه پیشرفت اپرا به چشم می خورد زیرا پادشاهان امروزی وقتی ندارند که به موسیقی بپردازند یا حتی تظاهر به علاقه به موسیقی کنند و جامعه اشرافیت نیز برای خود سرگرمی های دیگر یافته است. هنوز رسم است که رفتن به اپرا باید در لباسهای رسمی و آرایش کامل صورت گیرد.
اولین تجمع اپرایی توسط عده ای روشنفکر ثروتمند در مهد فرهنگ آنروز اروپا، یعنی فلورانس، صورت گرفت. تا مدتی بالغ بر صد سال ایتالیای شمالی مرکز فرهنگ و هنر بوده است - معماری ، مجسمه سازی، نقاشی، شعر و موسیقی که همگی از حمایت دربارهای کوچک و اشراف برخوردار بوده اند. در موسیقی و درام، فاصله ی زیادی بین هنر مورد پسند « روشنفکران » و « عامه مردم » موجود بود همچنانکه امروز نیز هست. درام های عامه پسند بصورت « کمدی چهره ها » نمایش داده می شد که بدون شک جامعه اشرافیت نیز از دیدن آنها لذت می برد. درام های روشنفکران از کمدی آریوستو « Ariosto » و سایرین اقتباس می شد که برای افراد تحصیل کرده قابل فهم بود. به طور معمول لحظاتی چند از این کمدی ها را با موسیقی همراه می کردند و بویژه در فاصله ی دو پرده اغلب موسیقی نواخته می شد. سرگرمی های دیگری نیز وجود داشت که بیشتر به شیوه ی ماسک ( نوعی لال بازی که بازیگران آن نقاب می زدند ) اجرا می شد و طی آن به نمایشات مجلل، رقص و موسیقی و طراحی صحنه هایی می پرداختند. یکی از این نمایش های معروف، قطعه ی ارفه است که توسط آنجلو پولیتسیانو به سال ۱۴۷۲ در مانتوا به صحنه آمد و مناظر آن را رافائل نقاشی کرده بود. درباره موسیقی این قطعه هیچ اطلاعی در دسترس نیست اما ساختمان شعری آن نشان می دهد که قسمت های زیادی از آن باید به آواز خوانده شده باشد. نکته ی جالب ارفه آنست که اولین کوششی است که محتوای آن از افسانه های اساطیری کلاسیک بوده و به شیوه ی نمایش های اخلاقی قرون وسطا به صحنه آورده شده است.
تمام نمایشنامه های موزیکال و نیمه درامی که در قرن بعد اجرا شد به تنهایی و در اماکنی که مخصوص همان نمایش بخصوص ساخته شده بود، عرضه می گشت. امروزه مفهوم لغت « اپرا » ساختمانی است دائمی که در آن در بیشتر شب های سال ، اپراهای مختلفی به صحنه می آید. اوایل اصولاً ساختمان اپرا و رپرتوار وجود نداشت و دلیلش هم واضح بود چون تعداد معدودی اپرا تصنیف شده بود. به روی صحنه آوردن چنین اثری نیز مستلزم هزینه ی فراوان بود و به همین جهت انجام آن جز در موارد استثنایی، نظیر عروسی یک شاهزاده، مقرون به صرفه نبود، البته در چنین شبهایی جز تعداد محدودی « روشنفکر » ارزش کار را در نمی یافتند ولی طبیعی است که تعداد زیادی از بینندگان از تجملات نمایش لذت می بردند و تعدادی نیز می آمدند که مردم را ببینند و نیز خود را نشان دهند.
اولین اپرایی که موسیقی آن به طور کامل موجود است، اپرای اوریدیس اثر پری Peri است ( فلورانس ۱۶۰۰ ) . هدف نویسندگان بازگو کردن خطابه های موزیکال تراژدی یونان باستان بود، هدفی نظیر هدف آنهایی که هشتاد سال پیش در آکسفورد و کمبریج نمایشنامه های یونان را به صحنه آوردند. البته این افسانه ارفئوس به یونانی و یا ترجمه ای از یونانی اجرا نشد بلکه اصولاً اشعار آنرا یک ایتالیایی به نام اوتاویا رینوچینی گفته بود. اولین اجرای این اپرا در برابر جمع قلیلی صورت گرفته و به احتمال بینندگان موسیقی آن را خسته کننده دانسته اند، البته نباید قضاوت کلی را به قضاوت درباره ی موسیقی تنها محدود کنیم. بینندگان بی شک بسیار تحت تأثیر شعر قطعه واقع شده اند، چرا که رینوچینی یک شاعر واقعی بوده است. از آنجا که در اولین اپراها مردم معیار خاصی برای قضاوت در دست نداشته اند، موسیقی را نیز به عنوان یک عامل فرعی تلقی می کرده اند. پری در تصنیف این اپرا از بسیاری از امکانات فنی زمان خود استفاده نکرده است. این امکانات را می توان در مادریگال های لوکا مارنتسیو یافت. آن طور که از چگونگی قطعه و نیز نوشته های اطراف آن بر می آید، دکلاماسیون کلمات در درجه اول اهمیت قرار داشته است.
امروزه ممکن است برای ما این سؤال پیش بیاید که چه لزومی داشته که کلمات را با این لحن خسته کننده ادا کرده و با چنگ و سازهای دیگر گوینده را همراهی کنند، چه می توانستند کلمات را به شکل عادی ادا نمایند. جوابی که می توان به این سؤال داد آنست که در آن روزها مردم در ایتالیا و انگلستان بسیار علاقه مند بودند که مطالب را در قالب موسیقی دریابند.
امروزه آنقدر بین شعر و موسیقی جدایی افتاده که دوستاران موسیقی دکلاماسیون شعر را نمی پسندند و بعکس علاقه مندان شعر نیز از خواندن اشعار لذتی نمی برند ولی نباید فراموش کرد بسیاری از شعرا ترجیح می دهند اشعار خود را دکلمه کنند و یحتمل که در قرن هفده نیز برای قرائت اشعار شیوه ای بین صحبت کردن و آواز خواندن مورد استفاده قرار می گرفته است. و نیز باید اشاره کرد که از آنجا که اپرا دوران طفولیت خود را می گذرانیده می بایستی مدتی بگذرد تا معیاری برای شیوه ی خواندن اپرایی ابداع و پذیرفته شود.
سرگردانی مردم در انتخاب خواسته نهایی در این زمان، در سایر درام های موزیکال این زمان نیز منعکس است. در سال ۱۵۹۷ یکی از خادمین کلیسا مودنا به نام اوراتسیووچی اثری را به نام آمفی پارناسو منتشر کرد که خود آن را « دشت های پارناسوس » می نامید و از چهارده مادریگال تشکیل شده بود که یک « کمدی چهره ای » را نشان می داد. کلمات مقدمه این قطعه محقق می سازد که قصد آهنگساز هرگز « بازی کردن » نبوده است و اگر اشکالی در متن به چشم می خورد تنها برای زینت از آنها استفاده شده است. این قطعه بسیار شاد و با روح است و به دفعات در ایتالیا و انگلیس به صحنه آورده شده است البته در انگلیس بیشتر به صورت نمایش عروسکی بوده، که همراه با آن، دسته کر ، مادریگال ها را اجرا می کرده است - چیزی که آهنگساز اصلاً تصورش را هم نمی کرده است.
تجربه ی جالب دیگر در این زمینه « داستان جسم و جان » اثر امیلیو کاوالیری ایت که در سال ۱۶۰۰ در رم عرضه شد. کاوالیری سالیان دراز، در فلورانس میزیسته و به طور قطع با « اپرا شناسان » در تماس نزدیک بوده است. این اثر یک نمایشنامه اخلاقی است که مصنف در آن قطعات مختلف موسیقی را از منابع مختلف جمع آوری کرده و به عنوان کاری واحد ارائه کرده است. احتمالاً این نمایشنامه به اشکال مختلف اجرا شده ولی در کلیه اجراها از لباس های مختلف و رقص استفاده می شده است. در واقع این اثر بیشتر به یک کار مذهبی شبیه بوده تا یک اپرا. ( در تاریخ موسیقی اغلب این اثر را اولین اپراتوریو « نوعی موسیقی مذهبی » محسوب می کنند که چندان صحیح نیست.)
نابغه ای که بیشتر در شناسایی اپرا همت گماشت، کلودیو مونته وردی بود که به سال ۱۶۰۷ اپرای ارفه را در مانتوا به صحنه آورد و به دنبال آن در سال ۱۶۰۸ اپرای آریانا را عرضه کرد. قسمت اعظم موسیقی اپرای آریانا از بین رفته است ولی موسیقی اپرای ارفه به طور کامل باقی مانده و بارها با تغییراتی اجرا شده است.
مونته وردی به عنوان نخستین انقلابی جسور در موسیقی شناخته شده است ولی این نظر چندان صحیح نیست. مونته وردی موسیقیدان ورزیده ای بود که هم در زمینه ی موسیقی مذهبی و هم موسیقی غیر مذهبی فعالیت می کرد و تکنیک موسیقی خوبی داشت. بدعت های زیادی را در موسیقی به او نسبت می دهند ولی باید دانست که اکثر این نوجویی ها قبل از مونته وردی به وجود آمده بود. اما باید اذعان کرد که مونته وردی شخصی بوده است جسور با دید وسیع و قدرت تشکل عالی چرا که بدرستی می دانسته چه کاری می خواهد انجام دهد و چگونه از عهده ی این عمل بر آید. وی دریافته بود که برای این اثر خود می تواند از منابع مختلف استفاده کند. پری در اپرای خود به جنبه های مذهبی توجه داشت و کار او کمی خشک از آب درآمد و از یک محدوده سلیقه شخصی تجاوز نکرد.
مونته وردی در اثر خود از تجربیاتی که از مادریگال های دراماتیک بدست آورده بود استفاده کرد. در این مادریگال ها، احساسات عاشقانه به شدیدترین وجهی بیان می شدند. بدون شک نظر وی درباره ی اپرا با نظر واگنر مطابقت داشته و معتقد به استفاده از هنرهای مختلف برای عرضه یک کار واحد بوده است.
تا مدتی اپرا در انحصار شاهزادگان بود. تدریجاً محتوای اپرا از افسانه های اساطیری به داستانهایی تغییر یافت که مورد پسند مردم عامه و « غیر روشنفکر » بود. عناصر مضحک و کمیک به اپرا راه یافت.
در سال ۱۶۳۷ اولین تالار عمومی اپرا در ونیز گشایش یافت. حکومت ونیز توسط یک دربار اداره نمی شد بلکه مشتی ثروتمند متنفذ بر آنجا فرمان می راندند. ونیز شهر آزادی های فرهنگی و شهر خوشگذرانی بود نظیر مونت کارلوی امروز. تدریجاً مردان اقتصادی ونیز مشاهده کردند که خارجی ها برای دیدار اپرا به ونیز می آیند. این مسأله منجر به تأسیس اپراهایی متعدد دیگری شد.
اکثر این اپراها متعلق به خانواده های سرشناس ونیز بود. در شهرهای دیگر اپرا هنوز در انحصار شاهزادگان بود و جز در موقعیت های استثنایی نظیر جشن ازدواج شاهزادگان در دسترس عامه قرار نمی گرفت.
اما در ونیز وضع بدین صورت نمانده بود بلکه تدریجاً عمومیت می یافت و معیارهایی خاص خود ایجاد کرده بود. مناظر و طراحی صحنه هنوز نقش مهمی داشت و چون قرن هفده قرن موفقیت های فنی بود، امور فنی صحنه به پیشرفت های باور نکردنی نایل آمد. امروزه طرح های مختلفی از آن زمان برای ما مانده است و شاید ذکر این نکته جالب باشد که از نظر طراحی تئاتر، اپرا از سایر هنرها جلوتر است. معماری باروک در واقع بیشتر ناشی از هنر نمایش است چرا که صحنه تئاتر برای یک هنرمند زمینه ی فعالیت وسیعتری از افکار محدود نجیب زادگان فراهم می کرد.
اپراهای ونیزی - که به عنوان معیار پذیرفته شده بودند - از هر نظر فوق العاده بودند. لیبرتوهای ( داستان اپرا ) اپراها اغلب درباره ی قهرمانان باستان یا امپراطوری روم انتخاب می شد نه خدایان و الهه ها. بینندگان به داستان عشق و دلدادگی انسان ها بیش از اشعار سنگین تمایل داشتند. آنها به شکوه و عظمت نیز بی علاقه نبودند همچنانکه در تئاتر کلاسیک فرانسه می آید. در صحنه های انتقالی بهیچ وجه مسأله وحدت زمان و مکان مطرح نبود بلکه بیشتر نظر آن بود که افسانه اپرا یک زمینه ی حماسی داشته باشد. در اینجا نیز همچون تئاتر شکسپیری از عناصر کمیک استفاده می شد. خارج از ونیز، اپرا به بولونی، رم و ناپل گسترش یافت؛ از آلپ گذر کرد و به پاریس و وین و عاقبت به دربارهای کوچک تر آلمان و هامبورگ - یا ونیز شمال - راه یافت. همچنانکه انتظار می رفت هامبورگ اولین شهر آلمان بود که به شیوه اپراهای تجارتی ونیز، اپرا ایجاد کرد. ونیز، اپرا را دستاویز خوبی برای اعتلای تالار هاپسبورگ یافته بود. معماران، شعرا و موسیقی دانان ایتالیایی را از هر نقطه به ونیز می آوردند تا در خلق آثار هنری شرکت جویند. یکی از این آثار، اپرایی است که توسط آنتونیو دراگمی (۱۶۶۷) به وجود آمد. طراحی صحنه این اپرا را بورناچینی انجام داده که تا به امروز از آن یاد می شود.
فرانسوی ها این سرگرمی جدید را با شک بیشتری می نگریستند. کوشش های کاردینال مازارن برای اشاعه اپرای ایتالیایی در زمان سلطنت لویی چهارده، در اصل از جنبه های سیاسی منشاء می گرفت. موسیقی دانان فرانسوی بی شک به ایتالیایی ها حسادت می ورزیدند و موسیقی آنها را افراطی و شدید می دانستند. فرانسه برای خود موسیقی سنتی داشت و شاید اکثر فرانسویان هنوز فراموش نکرده بودند که در صد سال پیش ایتالیا موسیقی خود را از هلند و فرانسه گرفته بود.
کاوالی ، یکی از خلاقین اپرای ونیزی، در سال ۱۶۶۰ به پاریس دعوت شد تا اپرای Serse را به صحنه بیاورد. در این اثر کاوالی از تورلی به عنوان طراح صحنه کمک گرفت. تا مدت ها پس از اجرای این اپرا، اپرای ایتالیایی در فرانسه اجرا نشد. فرانسوی ها اپرایی می خواستند متعلق به خود و اینکار را یک ایتالیایی دیگر انجام داد.
جیووانی باتیستا لولی (۸۷ - ۱۶۳۲) که اغلب لولی گفته میشد، در طفولیت از ایتالیا به پاریس آورده شد. لولی ابتدا همبازی لویی چهاردهم بود و در آنجا به رقص و آواز پرداخت. بعدها با مولیر که برای کمدی های خود به رقص و آواز احتیاج داشت همکاری کرد و در سال ۱۶۷۲ اولین اپرای فرانسوی خود را به نام Les Fetes de I'Amour ef de Bacchus را تصنیف کرد، لولی بیش از آنچه یک آهنگساز خوب باشد یک مدیر و سازنده خوب بود. موسیقی او بیشتر خشک و رسمی است.گر چه لولی خود هرگز زبان فرانسه را آنطور یاد نگرفت که در جمع صحبت کند ولی به هر صورت سبک خاصی برای رسیتاتو فرانسوی ابداع و تثبیت کرد که با رسیتاتو ایتالیایی کاملاً تفاوت داشت. اپراهای لولی، مانند اپراهای دراگی در ونیز، همه در خدمت حکومت وقت بودند و تقریباً در مقدمه تمام اپراهای وی صحنه ای است که طی آن فرستاده ای از بهشت به بینندگان یاد آور می شود که لویی بزرگترین پادشاهی ست که تا کنون می زیسته است. خوش اقبالی لولی آن بود که از همکاری یک شاعر ورزیده به نام کینو برخوردار بود که سهم بزرگی در با شکوه کردن اپراهای او داشت.
در اواخر قرن هفده، ناپل به صورت مرکز اصلی اپرای ایتالیایی در آمد. در این زمان تأثیر فرانسوی ها و اسپانیولی ها تدریجاً در افسانه های اپرا ظاهر می گشت. اثر اسپانیولی تنها بر معدودی اپراهای کوچک ظاهر است که بیشتر جنبه ی کمیک داشتند و متعلق به سالهای آخر قرن هفده می باشد. تأثیر فرانسوی ها که بیشتر از جانب کورنی و راسینن اعمال می شد بیشتر بر اپراهای حماسی مشهود است. آپوستول زنو، شاعر دربار امپراطور چارلز ششم، لیبرتوهای متعددی نوشت که در اصل برای آهنگسازان ایتالیایی بود ولی بعد با تغییراتی یا بدون تغییراتی توسط موسیقیدانان دیگری مورد استفاده قرار می گرفتند. هدف زنو این بود که تأثیر عناصر کمیک را در اپرا بکاهد و بر خلاف وضع نابسامانی که در اپرای ونیزی وجود داشت که عناصر کمیک خود را در تمام اپرا نشان می دادند، زنو تنها لحظاتی از اپرا را به این عناصر اختصاص داد که بیشتر در ابتدا یا انتهای پرده ها بودند. زنو همچنین قطعات اپرا را از پنج پرده به سه پرده تقلیل داد. این تغییرات ممکن است به نظر جزئی بیاید ولی باید دانست همین تغییرات است که جنبه ی رسمی و خشکی به اپراهای ایتالیایی این زمان داده تا آنجا که چندان مقبول طبع امروز ما نیست.
ما انگلیس ها عادت کرده ایم که همه ی منظومه های دراماتیک را با آثار شکسپیر بسنجیم. برای ما شکسپیر درام نویس ایده آلی است که هرگز اشتباه نمی کند. ما نمی توانیم تصور کنیم که نظر فرانسویان نسبت به شکسپیر چیست چرا که هرگز به فکر « وحدت ها » نیفتاده ایم و حتی بیشتر انگلیسی ها اصلاً نمی دانند که اینها چیستند. اپرای ایتالیایی با ایده های یونانی شروع شد ولی دیری نپایید که آنها را از یاد برد و دیگر به فکر وحدت ها نبود درست همانگونه که شکسپیرین ها عمل کردند. این خیلی طبیعی است که در عصر کورنی و راسین و مولیر، ایتالیاییی تحت تأثیر فرانسوی ها قرار گیرند. چنین مجمع سه گانه نوابغ تنها با اتحاد دانته، پترارچ و بوکاچیو و یا با هایدن،، موزارت و بتهوون قابل مقایسه است. پس از آپوستولوزنو به نام پیترو متاستازیو بر می خوریم که او نیز بنوبه خود شاعر دربار بود. متاستازیو یکی از بزرگترین شعرای ایتالیایی است که خود را کاملاً وقف نوشتن لیبرتو و پرداختن به موسیقی کرده است. درام های موزیکال متاستازیو آنچنان طرف توجه بودند که بارها و بارها تکرار می شدند.
لیبرتوهای متاستازیو بیش از لیبرتوهای زنو جنبه رسمی و قانونی دارد چرا که او شاعر بهتری بود و در انتخاب کلمات دقت بیشتری داشت. متاستازیو عناصر کمیک را بکلی از اپرا خارج کرد. البته او با مسائل کمیک مخالف نبود بطوریکه چندین لیبرتوی کاملاً کمدی نیز نوشته است. در این زمان اساس داستانهای اپرا هنوز بر افسانه های باستانی و یا وقایعی از تاریخ قرون وسطی قرار داشت. زنو لیبرتویی درباره ی هاملت نوشت. البته اصل این لیبرتوو را از ساکسو گراماتیکوس اقتباس کرده است. رسم شده بود که اپراها همگی پایانی خوش داشته باشند و قهرمانان اصلی به هم برسند. این داستانها شباهت زیادی به ملودرام های عصر ویکتوریا دارد. این ملودرام ها از همین افسانه ها مشتق شده اند. وجه تسمیه ملودرام نیز همین است زیرا به ایتالیایی ملودرام همان مفهوم اپرای امروزی را دارد. لفظ اپرا از سال ۱۶۴۴ مورد استفاده قرار گرفت. در همین سال که در یادداشتهای جان اولین به این لغت بر می خوریم. قبل از این تاریخ اپرا را ملودرام یا درام با موسیقی می نامیدند. در فرانسه اپرا را تراژدی لیریک می نامیدند.
اپراهای ایتالیایی نوع متاستازیویی که تقریباً در نیمه ی اول قرن هجده معمول بود، آنچنان اختلافی با اپرای امروزی ما دارد که اصولاً دیدن چنین اپرایی به تصور ما نمی آید. امروزه گهگاه از این اپراها استفاده می شود و این به سبب تجدید علاقه هندل است. درام های متاستازیو به ایتالیایی فصیحی نوشته شده و خیلی شبیه یکدیگرند. در تمام اپراهای متاستازیو یک قهرمان شجاع وجود دارد که بدنبال معشوقه مظلوم خویش است. در این میان یک ستمگر ظالم و نیز یک زوج عشاق فرعی هم وجود دارند. این طرح در کلیه ی اپراها وجود دارد و محل وقوع ماجرا نیز تغییری در آن نمی دهد. اپرا از آوازهای مختلفی تشکیل شده که در فواصل آنها رسیتاتیوهایی وجود دارد. رسیتاتیو معمولاً بسیار دراماتیک هستند و آوازها، در صورتیکه خواننده مهارت کافی داشته باشد، بسیار زیبا و گویا هستند. تعداد آوازهای یک اپرا نیز کاملاً مشخص است. معمولاً قهرمان اول آوازهای زیادی می خواند و نقش های کوچک تر، آوازهای کمتری دارند. پس از پایان آواز، خواننده صحنه را ترک می کند. این رسم در اپراهای ونیز به چشم نمی خورد ولی متاستازیو و زنو خیلی با آن معتقد هستند. منظور اصلی از این آوازها، ایجاد یک زمینه ی هیجانی خاص است.
پیچیده شدن داستان اپرا بیشتر به علت افراطی است که در سلحشوری قهرمانان بکار رفته و نیز این واقعیت که باید تمام احساسات خود را بیان کنند. تمام لیبرتوهای متاستازیو برای جشن های درباری نوشته می شد و بدین سبب در همه ی آنها می بایستی سلطان وقت مورد تمجید قرار گیرد. برخی از لیبرتوها برای دوک ها و دوشس ها نوشته می شد. علت اینکه محل وقوع یکی از لیبرتوهای متاستازیو چین انتخاب شده این بود که دوشس مربوطه بعللی ترجیح می داد، از لباس های چینی استفاده شود. بندرت دو خواننده با هم یک دوئت اجرا می کنند ولی اجراهای جمعی بیشتر وجود ندارد. الکساندرو اسکارلاتی نوعی آواز ابداع کرد که در آن سه یا چهار بازیگر به تناوب قسمت هایی را می خوانند و در آن اظهار می دارند که نمی توانند چه کنند ولی پیدایش این نوع آواز خیلی بعد از زمان متاستازیو بود. چیزی که در این میان جلب توجه می کند آن است که از تمام عوامل ملی که برای رسیدن به یک پایان خوش ضروری بوده به ساده ترین وجهی استفاده می کرده اند. در واقع اجرای رسیتاتیو تنها مختصری با مکالمه معمولی تفاوت داشته است. در خاتمه اپرا معمولاً تمام بازیگران با هم یک آواز را اجرا می کردند، البته این آواز جمعی جنبه ی کر نداشته است، مثلاً گاه دسته سربازان همه با هم فریاد می زدند « ستمگر باید بمیرد » یا عباراتی از این قبیل. در بعضی از اپراهای انگلیسی هندل از آوازهای جمعی طویل تر و باله استفاده شده است ولی اینها جزء موارد استثنایی است. در ایتالیا باله کاملاَ از اپرا جدا بود و موسیقی آنرا معمولاً از فرانسویان اقتباس می کردند.
همچنانکه ذکرش رفت آهنگسازان مختلفی نمایشنامه های متاستازیو را به موسیقی در می آوردند و از اینجا دو نتیجه بدست می آید. یکی آنکه در ایتالیا پس از چندی مردم نمایشنامه های متاستازیو را حفظ می شدند و دیگر آنکه در آلمان و انگلستان مردم بیشتر به موسیقی قطعه می پرداختند و به رسیتاتیو ها که معنی آنها را درک نمی کردند، توجه زیادی معطوف نمی کردند. در واقع اپراهای ایتالیایی کنسرت هایی بود که در لباس های مختلف اجرا می شد. لباس ها و مناظری که در اپرا استفاده می شد بیشتر نظیر همان زمان بود
در اوایل قرن هجده، در ناپل یعنی مرکز اپرا، نوع جدیدی از اپرا به وجود آمد که آنرا « اپرای کمیک » یا « کمدی موزیکال » نامیدند. قهرمانان این اپراها مردم عادی بودند که لباس های ناپلی می پوشیدند و به لهجه ی محلی صحبت می کردند و آوازها و ترانه های کوچه و بازار را می خواندند. اجرا کنندگان این نوع اپراها خود را خواننده نمی دانستند بلکه خود را کمدین می خواندند و از آنجا که تمام اهالی کمابیش می توانستند بخوانند، اپرای کمیک خیلی زود جای خود را در میان مردم باز کرد و آهنگسازان بزرگ نیز به این هنر جدید جلب شدند بطوریکه در فواصل تصنیف موسیقی درباری و کلیسایی، به تصنیف این نوع موسیقی می پرداختند.
خارجی ها نیز برای دیدن این اپرا ها به ناپل می رفتند و در بازگشت یادداشت های خود را منتشر می کردند. در سال ۱۷۴۰ یک گروه ناپلی به لندن آمدند این شیوه ی جدید تدریجاً به بولونی و ونیز راه یافت بطوریکه در اواسط قرن هجده ونیز مرکز این اپرا شد. این مرکزیت در قرن نوزده مجدداً به ناپل منتقل شد. در سال ۱۷۵۲ یک گروه ناپلی به پاریس دعوت شد. ژان ژاک روسو در این باره نوشت هیچ نوع موسیقی ارزش شنیدن ندارد مگر اینکه از ناپل سرچشمه گرفته باشد. در این زمان ، اپرای فرانسوی بوسیله ی رامو رهبری میشد که دنباله رو لولی بود. رامو شاید بزرگترین موسیقیدان کاملاً فرانسویست، چه هم تولد و هم تحصیلات او در فرانسه صورت گرفته است، پدیده ای که در تاریخ موسیقی کمتر به آن بر می خوریم. آهنگسازان بزرگ اپرای فرانسه اغلب خارجی بوده اند ولی تأثیر فرهنگ فرانسه آنچنان شدید بود که آثار این موسیقیدان کاملاً رنگ و شیوه ی فرانسوی دارد.
اپراهای رامو تفاوت بارزی با اپراهای ایتالیایی دارند اگر چه از نظر سوژه و قیود درباری با آنها یکسان است. فرانسوی ها اصولاً دکلاماسیون را بر آواز ترجیح می دادند. فرانسه کر و باله را وارد اپرا کرد، دو نکته ای که ایتالیایی ها کاملاً فراموش کرده بودند. رامو اولین کسی است که از ارکستر به عنوان بیان کننده یک حالت استفاده کرده و در نشان دادن مثلاً طوفان و یا امواج غلتان دریا از آن استفاده کرده است. شروع چنین فکری در آثار لولی و نیز در آثار بعضی آهنگسازان انگلیسی نظیر لوک و پرسل به چشم می خورد ولی ایتالیایی ها با تمام استادیشان در صحنه سازی، این مسائل را نادیده گرفته بودند. ایتالیایی ها تنها به آواز خواندن توجه می کردند در حالیکه فرانسوی ها اصولاً به صدا توجهی نداشتند و به همین سبب بود که منتقدین ایتالیایی و انگلیسی گفته بودند اپراهای فرانسوی ها ناهنجارترین صداهایی هستند که گوش ها را می آزارند.
نمایش کمدین های ناپلی در فرانسه، برای فرانسویان موجبات آشنایی با نوع جدیدی درام موزیکال را فراهم کرد. بدون شک اعضای این گروه خوانندگان فوق العاده ای نبوده اند و خود فرانسویان به میزان بیشتری از اصالت هنری برخوردار بوده اند. از نظر ارکستر و موسیقی نیز نمی توان ارجحیتی برای این گروه قایل شد چه می دانیم در این زمان موسیقی رامو بسیار دقیق و حساب شده بود در حالیکه موسیقی اپرا کمیک های ایتالیایی با عجله زیاد و در زمان کوتاه و بسیار بی وقت تهیه می شد. ولی در « مبارزه Bouffons » ایتالیایی ها برنده شدند - بیشتر مبارزه روزنامه نگاران - زیرا که اپراهای کوچک و پر اشتباه آنها، موسیقی روز بود در حالیکه موسیقی استادانه رامو متعلق به سنتی بود که رو به زوال می رفت.
ایتالیایی ها پاریس را تسخیر کردند ولی پاریس، مثل همیشه، آنها را جذب کرد و ملیت ایتالیایی آنها را از بین برد. نیمه دوم قرن هجده نمایش دهنده ی پیروزی اپرای کمیک بر درام موزیکال جدی است. در کلیه ی مناطقی که اپرای جدید اجرا می شد، چه ایتالیا و چه فرانسه، همیشه این اپراها به دربار شاهزادگان وابستگی داشت، ما امروز اپرا را امری عادی تلقی می کنیم و متوقعیم که تالارهای اپرا در تمام شب های سال، اپراهای مختلفی را عرضه کنند ولی نباید فراموش کرد که برای به وجود آمدن چنین وضعی مدت ها وقت لازم بوده است و در سال ۱۸۰۰ هنوز به آن اندازه اپرا تصنیف نشده بوده که بتوان چنین وضعی ایجاد کرد و به ناچار اپرا تنها متعلق به جشن های خاصی بوده است. به سهولت می توان دریافت که وضع کنونی خیلی بتدریج ایجاد شده است و طبیعی به نظر می رسد که تا مدت ها اپرا در انحصار عده معدودی بوده و این افراد برای پیشی گرفتن از رقبای خود مجبور به اقداماتی بوده اند و نتیجه همین اقدامات بوده که تا مدت ها تنها دو نوع اپرا وجود داشته یکی اپرای مخصوص جشن های دربارها و دیگری اپرا کمیک که متعلق به عامه بوده است.
در ایتالیا و فرانسه مردم این شانس را داشتند که اپرا را به زبان خودشان بشنوند ولی در سایر کشورها نظیر آلمان، انگلستان، دانمارک، سوئد و روسیه که اپرا در قرن هجده به آنجا راه یافت، اپرای جدی همیشه به زبان ایتالیایی بود. در واقع اپرا یک صنعت ایتالیایی شده بود و تمام آهنگسازان و خوانندگان ایتالیایی کوشش می کردند خود را به یک دربار خارجی وابسته سازند. و نیز آرزوی هر موسیقیدانی شده بود که از ایتالیا دیدن کند و در آنجا مطالعاتی پیرامون اپرا انجام دهد. چنین افرادی همیشه مورد غبطه موسیقیدانان هموطن خود بودند چرا که گاه حتی نامهای ایتالیایی برای خود بر می گزیدند.
توجه به این جدایی بین اپرای جدی و اپرای کمیک از نقطه نظر اجتماعاتی که در آنها اجرا می شدند، بسیار ضروریست چرا که امروزه تفاوتی بین این دو قایل نیستیم. در پاریس همیشه بین گراند اپرا و اپرا کمیک تفاوتت قایل شده اند ولی این تفاوت بیشتر از نظر طول اپراست، در اپرا کمیک از مکالمه معمولی استفاده می شد در حالیکه در اپرای معمولی چنین نیست. در بعضی شهرهای آلمان دو نوع تأتر کوچک و بزرگ وجود داشت که اپراها و نمایشنامه ها به تناسب وضع و فرم خود در یکی از آنها اجرا می شد. ولی همچنانکه در دربارها هر دو نمایشنامه تراژدی و کمدی اجرا می شد، اپراهای دربارها نیز هر دو نوع را شامل بود.
در اواسط قرن هجده وضع بدین منوال نبود و اپرا کمیک حتی در ایتالیا در سطحی پایین تر قرار داشت. البته این بدان معنی نیست که افراد ثروتمند از اپرا کمیک لذت نمی بردند. تنها علت توقف پیشرفت اپرا کمیک را باید محدودیتهایی دانست که برای تالارهای اپرای کوچک قایل شده بودند. پس از انقلاب کبیر فرانسه این محدودیت ها از بین رفت. این آزادی نه تنها تأثیر خود را در ایجاد یک شیوه ی خاص فرانسوی نشان داد بلکه در پیدایش اپرای رمانتیک نیز نقش مهمی دارد. امروزه عادت کرده ایم که اپراهای زمان های مختلف را در آن واحد ببینیم و این باعث شده که از لفظ « اپرا » مفهوم بسیار وسیعی دریابیم. در زمان انقلاب کبیر فرانسه داستان اپراهای جدی منحصراً از افسانه های یونان باستان و امپراطوری روم و گاه از وقایع قرون وسطی گرفته شده بود. اپرا کمیک، به عکس، از داستانهای معاصر استفاده می کرد و تنها در اواخر قرن هجده گاه از وقایع مربوط به قرون وسطی در اپرا کمیک استفاده می شد. در نظر داشتن این نکته مهم است چه وقتی ما امروز یک اپرا کمیک را می بینیم آن را یک اپرای قدیمی تلقی می کنیم در حالیکه در زمان اولین اجرا، این اپرا کاملاً مدرن و نو بوده است.
برچسب: سرادوارد,
نویسنده: نوید حسینیپور